Wystąpienie: Wioleta Tomczak

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Panie Pośle! Ale kolejni być może nie będą przez to bardziej otyli. Wszystko, co możemy w tej sprawie zrobić, robić powinniśmy.

Szanowni Państwo! Opłata cukrowa powinna przede wszystkim być skutecznym narzędziem polityki zdrowia publicznego. Jej celem nie jest samo w sobie generowanie wpływów, lecz ograniczenie spożycia napojów, których skład sprzyja rozwojowi nadwagi, otyłości i chorób dietozależnych. Dane pokazują, że obecne rozwiązania wymagają aktualizacji. W pierwszym roku obowiązywania opłaty sprzedaż napojów gazowanych spadła o 19%, jednak w kolejnych latach powróciła do poziomu sprzed jej wprowadzenia. Wpływy z opłaty wyniosły w 2025 r. ponad 1,5 mld zł. To znaczące środki, ale równie ważne jak ich wysokość jest to, czy regulacja skutecznie wpływa na wybory konsumentów. Dlatego podwyższenie stawek i uszczelnienie przepisów jest uzasadnione. Stawki nie zmieniły się od 2020 r., a w tym czasie wzrosły ceny i zmieniły się realia rynkowe. Opłata straciła więc część swojego oddziaływania.

Projekt przewiduje podwyższenie opłaty stałej z 50 do 70 gr za 1 l, a zmiennej z 5 do 10 gr za każdy 1 gr cukru powyżej 5 gr na 100 ml. Znacząco wzrośnie również opłata za dodatek kofeiny lub tauryny. To istotne w przypadku napojów energetycznych, które wymagają szczególnej uwagi z punktu widzenia zdrowia publicznego.

Ważną częścią projektu jest także rozszerzenie katalogu produktów objętych opłatą. Doprecyzowanie definicji koncentratu oraz ograniczenie zwolnienia dla wybranych produktów sprzedawanych jako suplementy diety ma utrudnić obchodzenie przepisów. Regulacja powinna obejmować produkty ze względu na ich rzeczywisty skład, a nie sposób ich sklasyfikowania czy wprowadzenia na rynek.

Wysoka Izbo! Skala problemu jest poważna. Według danych przywołanych w uzasadnieniu projektu blisko 2/3 populacji ma nadmierną masę ciała. Oznacza to nie tylko pogorszenie jakości życia i większe ryzyko chorób, ale także rosnące obciążenie systemu ochrony zdrowia. Dlatego szczególnie ważne jest, że wpływy z opłaty cukrowej, również po jej podwyższeniu, są przeznaczane na finansowanie zadań związanych z profilaktyką i leczeniem nadwagi oraz otyłości. Ten kierunek należy konsekwentnie wzmacniać. Większa część tych środków powinna wspierać profilaktykę, edukację żywieniową, kształtowanie zdrowych nawyków i zapobieganie chorobom, zanim konieczne stanie się ich kosztowne leczenie. Skuteczna polityka zdrowotna musi bowiem nie tylko leczyć skutki, ale przede wszystkim ograniczać przyczyny zdrowotnych problemów.

Chciałabym również zwrócić uwagę na potrzebę wprowadzenia mechanizmu okresowej waloryzacji opłaty. Stawki ustalone na stałym poziomie z czasem tracą realną wartość, a wraz z nią część swojej funkcji prozdrowotnej. Warto rozważyć rozwiązanie, które pozwoliłoby utrzymać skuteczność regulacji bez konieczności każdorazowej nowelizacji ustawy.

Klub Parlamentarny Polska 2050 popiera kierunek proponowanych zmian. Podwyższenie stawek i uszczelnienie systemu to uzasadnione działania, które mogą wzmocnić rolę opłaty cukrowej w polityce zdrowia publicznego. Jednocześnie będziemy podkreślać znaczenie skutecznej profilaktyki i racjonalnego wykorzystania uzyskanych środków. Dlatego będziemy głosować za przyjęciem projektu ustawy. Dziękuję bardzo.