Wystąpienie: Aleksandra Leo

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W postępowaniu karnym sama lista przepisów nie wystarczy. Człowiek musi jeszcze wiedzieć, co te przepisy oznaczają dla niego w konkretnej sytuacji. Bez tej wiedzy trudno skorzystać z przysługujących praw, ale też łatwo nie dopełnić obowiązków. Dlatego sposób i moment przekazania informacji mają realne znaczenie.

Projekt porządkuje pouczenia dla podejrzanych, oskarżonych, pokrzywdzonych i świadków. Ich zakres ma być powiązany z etapem sprawy. To rozsądne rozwiązanie, bo osoba wezwana na rozprawę potrzebuje innych informacji niż ktoś, kto dopiero uczestniczy w pierwszym przesłuchaniu. Pouczenie przekazane we właściwym momencie może pomóc podjąć decyzję, złożyć wniosek albo przygotować się do czynności procesowej.

Projekt przewiduje też ujednolicenie wzorów pouczeń. Dzięki temu informacje przekazywane uczestnikom postępowań będą oparte na wspólnych zasadach, a ich zakres będzie określony w przepisach. Ma to znaczenie dla rzetelności postępowania, bo każdy powinien otrzymywać potrzebne informacje, niezależnie od tego, na jakim etapie sprawy się znajduje.

Ważne jest również udostępnienie wzorów na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości oraz ich tłumaczenie na najczęściej używane w postępowaniach karnych języki obce. To ułatwi dostęp do informacji i pozwoli lepiej zrozumieć swoje prawa osobom, które nie posługują się swobodnie językiem polskim.

Projekt dopracowuje pouczenia dla pokrzywdzonych. Mają oni otrzymywać informacje m.in. o możliwości uzyskania naprawienia szkody lub kompensaty państwowej, dostępie do pomocy prawnej, środkach ochrony i dostępnych formach pomocy. To ważne, bo pokrzywdzony powinien wiedzieć nie tylko to, że może uczestniczyć w postępowaniu, lecz także to, gdzie szukać wsparcia i jakie kroki może podjąć.

Projekt przewiduje też informowanie zatrzymanego oraz osoby tymczasowo aresztowanej o prawie i terminie dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w razie niewątpliwie niesłusznego pozbawienia wolności. Taka informacja pozwala poznać przysługujące uprawnienie i jego ramy czasowe. Ma więc znaczenie dla realnej ochrony praw osoby, której wolność została ograniczona.

Osobne rozwiązania dotyczą osób, które nie ukończyły 18. roku życia. W określonych sytuacjach pouczenia mają być przekazywane również przedstawicielowi ustawowemu albo osobie sprawującej pieczę. Projekt zakłada też uwzględnienie wieku i stanu zdrowia przy przygotowywaniu wzorów. Chodzi o to, by informacja mogła dotrzeć do osób, które mogą potrzebować dodatkowego wsparcia w jej zrozumieniu.

Te zmiany dotyczą spraw, z którymi uczestnicy postępowania stykają się bezpośrednio: przesłuchania, wezwania do sądu, dostępu do pomocy czy możliwości dochodzenia swoich praw. Jasne i właściwie dobrane pouczenia nie rozstrzygają sprawy za uczestnika, ale pomagają mu zrozumieć, co może zrobić, jakie konsekwencje wiążą się z jego decyzjami. To dlatego porządkowanie tych informacji ma sens.

Dlatego Klub Parlamentarny Centrum popiera ten projekt. Dziękuję bardzo.